Gisteren was ik met mijn ‘herinnerdingen’ op de Kunstmarkt in Ermelo. Ik had de afgelopen maanden een aantal steentjes gemaakt met afbeelding waar een verhaal bij hoort. Zoals dat vaak gaat met een creatief proces, heeft het eerst een poos gesuddert in mijn hoofd, waarna ik aan het experimenteren ben gegaan. Met een speciale vloeistof kon ik foto’s terug brengen tot een dunne transparante laag die ik op de ’steentjes’ aanbracht. 

In ieder kistje lagen zo’n twaalf verschillende afbeeldingen en mensen bekeken ze aandachtig. Ze namen ze eruit. ‘Ze liggen zo lekker in de hand,’ zei iemand zelfs. ‘Ik moet gelijk aan mijn moeder denken,’ zei een andere vrouw. En zonder het exact bijgehouden te hebben, constateerde ik dat bepaalde afbeeldingen grote voorkeur hadden.  Juist omdat het geen gladde glimmende afbeelding is, blijft er veel ruimte voor fantasie, voor eigen herinnering. En dat is ook wat ik voor ogen had tijdens het maakproces.

Ieder steentje heeft een eigen verhaal, dat van degene die er iets bij voelt!

Gisterenmiddag sprak iemand mij aan terwijl ze de steen van de vlinder pakte. ‘Die vlinder is een signaal van boven,’ zei ze. ‘Toen mijn zusje, na lang ziekbed overleed, kwam er een witte vlinder. En dat was zo bijzonder omdat je in die dagen eigenlijk nauwelijks vlinders zag.’ De vrouw klemt het steentje in haar hand. ‘Hiermee laat mijn zusje weten dat ze bij me is.’ Het is een mooi verhaal en het raakt me. Het is vooral haar ervaring die de afbeelding zo belangrijk maakt. Door zoiets tastbaar te maken, krijgen mensen houvast, kracht om verder te gaan. Zo’n klein steentje doet dan meer dan woorden kunnen zeggen. 

Mijn besluit staat vast, mijn experiment is meer dan geslaagd. Ik zal de komende periode een aantal afbeeldingen uitwerken en ze tastbaar maken. Wie belangstelling heeft, kan een mailtje sturen. In het najaar zal de website bijgewerkt worden waardoor bestellen eenvoudiger wordt.

 Wat zeg je tegen iemand die vol zit met verdriet? Hoe moeilijk is het de juiste woorden te kiezen? Soms doe je een poging om een lichtpuntje te brengen, maar blijkt alles verkeerd te vallen.

Soms zijn er zoveel problemen, is er zoveel verdriet dat wij niet weten hoe wij hiermee om moeten gaan. ‘Als ik iets voor je kan doen, dan zeg het maar…’ Een veel gesproken zin, maar in praktijk komt er weinig van terecht. Het verdriet kost zoveel kracht dat diegene geen ruimte heeft te bedenken wat iemand voor hem of haar kan betekenen. Daarnaast moet diegene dan om hulp vragen. Trots speelt dan ook een rol en het gevoel van afhankelijk zijn staat iemand soms tegen.

Toch heeft iedereen op zulke momenten juist begrip, een luisterend oor en het gevoel emoties te kunnen delen nodig. Woorden kunnen een wegwijzer zijn. De weg zelf ligt in de toekomst. Geraakt door een kaartje of een gesproken tekst ontstaat een nieuwe dimensie in een relatie. Woorden kunnen zo zaden zijn voor meer. Read more…

Heeft u ooit gehoord van de ‘Week van de Begraafplaats’? Ik niet, maar het bestaat echt. In 2004 organiseerde de ASCE (Association of Significant Cemetries in Europe) voor het eerst een gezamenlijke week waarbij veel Europese landen zich aansloten.  Vanaf maandag 31 mei tot en met zondag 6 juni is de zevende editie, maar Nederland is een van de weinige landen die niet participeert.

Sommige mensen zien het nut van dergelijke weken niet in. ‘Na de week van het brood, de dag van het kind en het jaar van het religieus erfgoed hebben we nu ook een Week van de Begraafplaats?’ zegt iemand schamper wanneer ik het vertel. Deze week is bedoeld om publiek te wijzen op het grote belang om begraafplaatsen te behouden. De locaties zijn een bron van historie op het gebied van architectuur, beeldhouwkust en de geschiedenis van steden en landen. Samen met mijn partner bezoek ik regelmatig oude begraafplaatsen en dan zie je streekgebonden gewoontes. Zo vind je in het noorden veel gedichten op grafzerken en vind je engelenbeelden vaak op katholieke begraafplaatsen. Helaas heeft Nederland tot op heden niet meegedaan in de Europese week en ook dit jaar zullen belangstellenden in funeraire geschiedenis naar België of Duitsland moeten voor een rondleiding of expositie.

Grafzerk Ameland

Culturele betekenis

De ASCE wil mensen interesseren voor begraafplaatsen en zo bereiken dat deze dodenakkers beter worden beschermd en onderhouden. Bij veel mensen is de culturele betekenis nog onbekend en hoewel steeds meer oude begraafplaatsen op de monumentenlijst komen, zijn subsidies nauwelijks aanwezig. Tijdens de Week van de Begraafplaats zullen op tal van Europese begraafplaatsen rondleidingen, lezingen, concerten en tentoonstellingen plaatsvinden. Hamburg, Barcelona, Bergen, Berlijn, Granada, Litouwen, Ljubljana, Londen, Milaan, Oslo, Rome, Stockholm en Wenen doen mee. Oude begraafplaatsen stralen naast rust ook een brok historie uit. Grafzerken vertellen veel over de mensen die er liggen, het onderhoud zegt wat over hoe nabestaanden er nog bij betrokken zijn. Nu ik zelf intensief betrokken ben bij de restauratie van de instellingsbegraafplaatsen van Veldwijk zie ik ook mogelijkheden voor een programma in het kader van de Week van de Begraafplaats. Toch maar eens kijken of we volgend jaar vanuit Nederland wel kunnen deelnemen aan deze week. Want we willen de cultuur historische begraafplaatsen toch behouden voor onze kinderen? Wie niet kan wachten vindt op www.significantcemeteries.org informatie over de activiteiten in de komende week.

Tijdens de koffie vanmorgen ontstond het gesprek over uitvaartbeurzen in het algemeen. ‘Wie bezoekt nou zo’n beurs,’ zei een goede vriend. ‘Ik vind het een morbide idee.’ Deze man stoort zich ook mateloos aan de telemarketing-activiteiten van de lokale uitvaartondernemer. Mijn goede vriend wil niet stilstaan bij de dood.

Een paar uur later zit ik achter mijn computer en bestel ik nieuwe folders voor de uitvaartmarkt bij de Ruïnekerk in Bergen op 26 juni. Het initiatief van deze beurs is in handen van Gijsje Teunissen die veel ervaring heeft op dit gebied. ’De bedoeling van deze markt is om de dood midden in het leven te zetten,’ zegt de enthousiaste Teunissen. Na twee maal een bijzondere bijeenkomst te hebben georganiseerd in de Grote Kerk van Alkmaar heeft ze ditmaal ervoor gekozen om de markt in het midden van de levendige Bergense zaterdagmarkt te plaatsen. Buiten de muren van de Ruïnekerk zal dan gewoontegetrouw de weekmarkt plaatsvinden en binnen de muren op het grasveld van de Ruïnekerk zullen zich kunstenaars, verenigingen en stichtingen in stands en Maharadjatenten met informatie rondom sterven, rouwen en de uitvaart presenteren.

Bijeenkomsten als deze zijn niet bedoeld om omzet te maken. Integendeel! De uitvaartmarkt is meer een voorlichtingsmarkt. Bedrijven vertellen wat er allemaal mogelijk is rondom rouw. Bijna elke beurs of bijeenkomst ontmoet ik mensen die zuchtend zeggen: ‘Had ik dat maar geweten toen mijn man overleed..’ Regelmatig worden mensen ‘overvallen’ doordat naasten komen te overlijden. Tijd ontbreekt dan om na te denken hoe een uitvaart eruit moet zien en met welke herinneringen iemand verder moet.     

Een uitvaartbeurs is niet om te laten zien hoe het moet, maar om te presenteren wat er allemaal mogelijk is. Tijdens de markt in Bergen is er ook een bijzondere voorstelling voor en over jongeren met rouw: ‘Rouw op je dak‘ van educatief theater TRAXX. Niks morbide, zoals mijn goede vriend zei, maar stof tot napraten. Ik zag deze voorstelling tijdens een Summerschool vorig jaar zomer en het heeft veel in mij losgemaakt. De voorstelling ‘Rouw op je dak’ wordt ingezet op middelbare scholen als middel om taboe rondom het thema rouw te verlichten en bespreekbaar te maken bij jongeren en volwassenen. 

‘Hoe zou jij je moeder willen herinneren,’ vroeg ik mijn koffiegezelschap vanmorgen. ‘Welke symbolen of rituelen passen bij jou?’ Vragen die hij (nog) niet kan beantwoorden. ‘Kom dan eens kijken op de uitvaartmarkt.’ Voor meer informatie over de uitvaartmarkt in Bergen georganiseerd door Gijsje Teunissen: klik  http://www.charonuitvaartbegeleiding.nl/2010/05/17/uitvaartmarkt-in-bergen-nh/.